Γράφει η Κωνσταντίνα Αρκουμάνη *
Εάν κάνουμε μια αναδρομή στα μαθητικά μας χρόνια και θυμηθούμε τα σχολικά μας μαθήματα, σίγουρα θα αναπολήσουμε περισσότερο εκείνα στα οποία δεν απαιτούνταν ιδιαίτερα μεγάλος κόπος για να αποκτήσουμε μεγάλη βαθμολογία. Ένα από αυτά είναι και το μάθημα των θρησκευτικών.Οι περισσότεροι από εμάς συνηθίζαμε να αποκαλούμε την διδακτική ώρα του μαθήματος των θρησκευτικών «η ώρα του παιδιού», χωρίς να δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στα συγγράμματα και στον θεολόγο. Βέβαια, η αλήθεια είναι ότι πολλές φορές και ο εν λόγω καθηγητής δεν έδινε τη πρέπουσα σημασία στην «αποστολή «του, δηλαδή στο να βοηθήσει τους μαθητές να αποκτήσουν χριστιανική παιδεία και μόρφωση.
Έτσι, όλα αυτά τα χρόνια κάνοντας μια σειρά από λάθη με το εκπαιδευτικό σύστημα να πάσχει και τους εκπαιδευτικούς να μην αντιλαμβάνονται το δύσκολο έργο τους, φθάσαμε στο σήμερα με μια γενιά να προσπαθεί να ανταπεξέλθει από τη κρίση μόνη της χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη να ζητήσει τη βοήθεια του Θεού. Φυσικά πάντα υπάρχουν οι εξαιρέσεις. Μια μικρή αλλαγή φέρνει πάντα μια μεγαλύτερη και αν καταφέρουμε και αξιοποιήσουμε το μάθημα των θρησκευτικών, τότε μπορούν να γίνουν θαύματα!!! Και ενώ η ανάγκη για αναβάθμιση της παιδείας κρίνεται πιο αναγκαία από ποτέ υπάρχουν και οι αντίθετες φωνές που θεωρούν ότι το συγκεκριμένο μάθημα θα πρέπει να αφαιρεθεί από το ελληνικό σχολείο, διότι δεν προσφέρει τίποτα στον σύγχρονο νέο. Είναι όμως έτσι;
Καταρχήν, είναι λυπηρό το γεγονός ότι μια κατηγορία ανθρώπων ολοκλήρωσε τη βασική του εκπαίδευση και στερήθηκε τη χριστιανική αγωγή. Τους βλέπω με πολύ μεγάλη συμπάθεια, διότι και εγώ όταν ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στο λύκειο δεν είχα καταφέρει να γνωρίσω τον Ένα και αληθινό Θεό. Αυτό έχει πάντα ως συνέπεια τις λανθασμένες επιλογές. Οι λανθασμένες επιλογές φέρνουν προβλήματα. Τα προβλήματα την καταιγίδα! Και χωρίς ουσιαστική σχέση με τον Θεό αλίμονο εάν δεν κρατάς ομπρέλα!!!!
Εάν το καλοσκεφθούν οι άνθρωποι οι οποίοι απορρίπτουν τα θρησκευτικά θα ανακαλύψουν πως είναι κάπως «αδικημένοι», αφού κανείς δεν μπήκε στον κόπο να τους γνωρίσει τον Πατέρα τους, τον δημιουργό όλης της πλάσης. Όμως, ο Θεός αγαπάει τον άνθρωπο. Αυτός είναι το τελειότερο δημιούργημά του και επειδή είναι πάνσοφος και ελεήμων συλλαμβάνει πάντοτε ένα σχέδιο προκειμένου να κάνει δυνατή την επιστροφή του ανθρώπου Σ’ αυτόν. Για ποιον λόγο όμως θα πρέπει να διδάσκονται τα θρησκευτικά;
Καταρχήν, σύμφωνα με το άρθρο 3 του συντάγματος επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα είναι η ορθοδοξία. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων είναι βαπτισμένοι χριστιανοί ορθόδοξοι και θα πρέπει να γνωρίσουν το θρήσκευμά τους. Παράλληλα, το άρθρο 16 μας υπενθυμίζει ότι η παιδεία αποτελεί βασική αποστολή του Κράτους και έχει σκοπό την ηθική, πνευματική, επαγγελματική και φυσική αγωγή των Ελλήνων, την ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνείδησης και τη διάπλασή τους σε ελεύθερους και υπεύθυνους πολίτες.
Τα αποστολικά χρόνια οι βαπτίσεις γίνονταν μαζικά ύστερα από ένα στάδιο κατήχησης. Δηλαδή, ο υποψήφιος χριστιανός ορθόδοξος κατηχούνταν, δηλαδή μάθαινε το δόγμα, τις αλήθειες της πίστεως και αφού το αποδέχονταν τότε γίνονταν η βάπτισή του και αποκτούσε θρήσκευμα. Από τον 5ο αιώνα επικράτησε και γενικεύτηκε ο νηπιοβαπτισμός πράγμα που σημαίνει ότι η κατήχηση ήταν αδύνατον να πραγματοποιηθεί στα νήπια. Γι’ αυτό το λόγο υπάρχει ο ανάδοχος ο οποίος στέκεται εγγυητής στην Εκκλησία για τη πίστη του βαπτιζομένου και αναλαμβάνει την ευθύνη να τον στερεώσει στη χριστιανική πίστη. Η κατήχηση, λοιπόν, ξεκινάει για εμάς μετά το βάπτισμα! Είναι κάτι το οποίο το δικαιούμαστε, είναι κάτι πολύ σημαντικό για εμάς και δεν το διαπραγματευόμαστε!
Η δική μας κατήχηση ξεκινάει από το οικογενειακό περιβάλλον, από τους γονείς μας οι οποίοι οφείλουν να αναγνωρίσουν ότι τα παιδιά τους όπως και οι ίδιοι βέβαια είναι πλασμένοι από δυο συστατικά στοιχεία. Το ένα είναι υλικό και το άλλο πνευματικό. Το πρώτο είναι η σάρκα και το δεύτερο είναι η ψυχή. Και τα δυο αυτά συστατικά στοιχεία συνυπάρχουν μαζί μέχρι το τέλος της ζωής μας. Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς δεν πρέπει να δίνουν σημασία μόνο στις υλικές ανάγκες του παιδιού τους, αλλά και στις πνευματικές. Έτσι μόνο το παιδί θα καταφέρει να σταθεί όρθιο στη κοινωνία και στις φουρτούνες της ζωής. Επομένως, οι γονείς έχουν την υποχρέωση να μας διδάξουν την αγάπη στον Ένα και αληθινό Θεό, όπως και οι ανάδοχοι. Η ευθύνη τους τεράστια, αφού καλούνται να διδάξουν την ορθή πίστη.
Δυστυχώς, υπάρχουν παιδιά που έχουν γονείς οι οποίοι δεν έχουν συνειδητοποιήσει την μεγάλη τους αποστολή και αδιαφορούν για τη πνευματική ζωή των παιδιών τους. Θεωρούν πως τα τέκνα τους θα πετύχουν στη ζωή τους έχοντας ως εφόδια τους καλούς βαθμούς, την καλή οικονομική κατάσταση, τα πτυχία και τις γνωριμίες. Κι όμως υπάρχουν άνθρωποι που πετυχαίνουν στη ζωή τους επαγγελματικά και ίσως αποκτούν και μια οικογένεια όμως…. Μετά από χρόνια συνειδητοποιούν πως κάτι λείπει … και αυτό που λείπει είναι πάντα ο Χριστός! Άλλοτε υπάρχουν και παιδιά που δεν είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τους γονείς τους ή εργάζονταν πολλές ώρες για να τους εξασφαλίσουν τα απαραίτητα για το μεγάλωμά τους κα δεν είχαν χρόνο να τα καθοδηγήσουν πάνω σε θέματα της θρησκείας. Αυτό σημαίνει πως εάν δεν υπάρχει το κατάλληλο οικογενειακό περιβάλλον, εάν δεν υπάρχει ο ανάδοχος ή αν δεν δίνουμε την απαραίτητη προσοχή στα κηρύγματα του Επισκόπου θα πρέπει να υπάρχει ένα σχολείο που να μας διδάσκει το θρήσκευμά μας.
Σκοπός του μαθήματος των θρησκευτικών είναι να αποκτήσει ο μαθητής θεογνωσία. Να μάθει να διακρίνει το αληθινό από το ψεύτικο. Να μάθει να αναγνωρίζει τα είδωλα και να τα απορρίπτει. Τα θρησκευτικά δεν είναι απλές ιστοριούλες για τον Χριστό που έλαβαν χώρα κάποτε και σήμερα δεν αφορούν τον κόσμο. Συμφωνούμε με την άποψη ότι ο κόσμος αιώνες πριν ήταν διαφορετικός, οι πολιτισμοί διαφορετικοί, όμως ο άνθρωπος βρίσκεται εγκλωβισμένος στη κρίση του 2016 και αναζητά λύσεις. Ο κόσμος τότε και σήμερα συγκινείται, γελάει και κλαίει με τα ίδια ακριβώς πράγματα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η παραβολή του ασώτου υιού και του σπλαχνικού πατέρα. Ο άσωτος υιός δεν υπήρξε απλά και μόνο τότε ως χαρακτήρας σε μια παραβολή. Υπάρχει σήμερα και είναι ο καθένας από εμάς ο οποίος είναι απομακρυσμένος από τον Θεό και μπορεί εάν το θέλει να επιστρέψει Σ' αυτόν.
Θα αποτελούσε σημαντική παράλειψη εάν δεν αναφερόμασταν στα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα με τα οποία οι νέοι θα έρθουν αντιμέτωποι στη ζωή τους. Προβλήματα στα οποία οι μαθητές θα κληθούν να πάρουν θέση, να τοποθετηθούν με υπευθυνότητα και αν χρειαστεί να δώσουν λύσεις. Εκτρώσεις, μεταμοσχεύσεις, ευθανασία, κλωνοποίηση όλα αυτά προβληματίζουν τον σύγχρονο άνθρωπο ο οποίος αναζητά με αγωνία μια λύση. Όμως η λύση που θα δοθεί πρέπει να εμπεριέχει την αλήθεια, τη δικαιοσύνη, την αγάπη και τον σεβασμό στον εαυτό μας αλλά και στον άλλον.
Ίσως τελικά οι προσπάθειες που κάνουν όλα αυτά τα χρόνια οι εκάστοτε κυβερνήσεις να υποβαθμίσουν το μάθημα των θρησκευτικών να στοχεύουν στο να μην γνωρίσει ο νέος άνθρωπος την αλήθεια του Χριστού, στο να αποπροσανατολιστεί από το αγαθό και να προσκολληθεί η σκέψη του σε κάθε τι περιττό και ανήθικο. Να μην μπορεί να αντιδρά σε αντίχριστους και άθεους νόμους, να τον μεταμορφώσουν σε ένα άβουλο και παθητικό άτομο το οποίο θα δέχεται την αδικία του διπλανού χωρίς να φέρνει καμία αντίρρηση.
Ο χριστιανός ορθόδοξος ο οποίος γνωρίζει το δόγμα και την αποστολή του στον κόσμο είναι ένας πολύ δυνατός άνθρωπος. Ξέρει πάντα γιατί ενεργεί με αυτό τον τρόπο και το κάνει με χαρά, με σύνεση, με υπευθυνότητα, με διάκριση. Γνωρίζει τη διδασκαλία του Χριστού για τη μέλλουσα ζωή και ποθεί την πραγματική του πατρίδα η οποία βρίσκεται στον ουρανό και τον περιμένει. Με αυτό τον τρόπο έχοντας πνευματική εξυπνάδα γνωρίζει πως για να χτίσει το σπιτάκι του στον ουρανό θα χρειαστεί να ταλαιπωρηθεί σε αυτό τον κόσμο και να θυσιάσει εάν χρειαστεί το δικό του θέλημα για αυτό του Θεού. Τότε όλα αποκτούν νόημα στη ζωή μας. Οι πόλεμοι είτε γίνονται με όπλα είτε με χρήματα, οι δυσκολίες, οι στενοχώριες, οι αρρώστιες ακόμα και η αδικία.
Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να πείσουν ότι η ζωή του χριστιανού ορθοδόξου έχει χαρά, μπορεί όμως να δοκιμάζεται πολλές φορές και μάλιστα πολύ σκληρά. Τότε, το μαρτύριο αποκτά μια άλλη σημασία και είμαστε έτοιμοι να μιμηθούμε τους αγίους της Εκκλησίας μας οι οποίοι αφιέρωσαν τη ζωή τους στον Χριστό και σφράγισαν με το δικό τους μαρτύριο την αγάπη τους για τον Θεάνθρωπο. Τα θρησκευτικά μπορούν να βοηθήσουν τον νέο να αποκτήσει πυξίδα στη ζωή όταν εκείνος έχει Οι μαθητές μπορούν να κατανοήσουν τους λόγους τους οποίους τους συμβαίνουν δυσάρεστα γεγονότα, αλλά και πώς να τα διαχειρίζονται. Δεν χρειάζεται να φθάνει κανείς στη καρέκλα του ψυχιάτρου με το παραμικρό κακό που θα αντιμετωπίσει στη ζωή του. Ο σύγχρονος νέος δεν πρέπει να διερωτάται «γιατί θεέ μου σε μένα», αλλά να περιμένει τη δοκιμασία, να μην είναι απροετοίμαστος για την καταιγίδα που θα ξεσπάσει στη ζωή του. Όταν η δυσκολία κάνει την εμφάνισή της ο νέος καλό είναι να αναρωτιέται «γιατί όχι και σε μένα»;
Αυτή η αντιμετώπιση της ζωής μπορεί να αποδειχθεί παρήγορη και λυτρωτική για την ψυχική και σωματική ισορροπία του σημερινού ανθρώπου και τη σχέση του με τους άλλους. Η πρώτη εντολή του Θεού είναι αγάπη προς τον Θεό και η δεύτερη αγάπη προς τον πλησίον. Επομένως, ο μαθητής πρέπει να μάθει να είναι συνάνθρωπος και να έχει αρετές. Να είναι ταπεινός, να είναι αισιόδοξος, να έχει μια ευγενική καρδιά, να έχει θάρρος και παρρησία στο να υποστηρίζει το ευαγγέλιο του Χριστού. Ακόμη, και τις επιτυχίες μας οφείλουμε να τις αισθανόμαστε ως ευλογίες, να τις διαχειριζόμαστε με σύνεση, να μην κομπάζουμε, να μην αυτοκαταστρεφόμαστε με εγωισμό, με αλαζονεία, να εξαφανίσουμε το «εγώ», να προβάλλουμε το «εμείς», να ευχαριστούμε τον Θεό για κάθε ευχάριστο γεγονός και να του αποδίδουμε λατρεία.
Συνοψίζοντας, είναι επιτακτική η ανάγκη να απαιτήσουμε ως πολίτες το μάθημα των θρησκευτικών να πάρει τη θέση που του αξίζει. Την πρώτη θέση! Αν όντως αγαπάμε τα παιδιά μας και θέλουμε να είναι ελεύθερα να αποφασίζουν αυτά για τη ζωή τους είναι καλό να τους δώσουμε τη δυνατότητα να γνωρίσουν την αλήθεια και αυτά να αποφασίσουν εάν θέλουν να την ακολουθήσουν ή όχι. Εάν θέλουμε να είμαστε ειλικρινής όταν κάνουμε λόγο για δημοκρατία, θρησκευτική ελευθερία, αγάπη οφείλουμε να επιτρέψουμε στους μαθητές να γνωρίσουν Εκείνον που τους έπλασε, Εκείνον που δημιούργησε τον κόσμο και ίσως τότε δοθούν πολλές απαντήσεις για θέματα που τους απασχολούν όπως για τον θάνατο, την ανεργία και τη δυστυχία.
Τα θρησκευτικά δεν είναι «η ώρα του παιδιού», αλλά για να δεχθούμε την αλήθεια του ευαγγελίου πιστεύω πως πρέπει να γίνουμε εμείς «παιδιά». Να ταπεινωθούμε και να αφήσουμε τον Χριστό να μεταμορφώσει τη ψυχή μας, να μας αλλάξει τρόπο σκέψης και ζωής, να λιώσει τους πάγους της καρδιάς μας και να μας ζεστάνει με τον ζωοποιό λόγο του. Ένας λόγος γραμμένος πάνω στις καρδιές των ανθρώπων! Ας μάθουμε στους εφήβους κάθε σχέδιό τους να το εμπιστεύονται στον Πατέρα τους, για κάθε υπόθεσή τους να λένε « Αν θέλει ο Θεός» και Εκείνος δεν θα τους προδώσει. Η ζωή τουχ ριστιανού ορθοδόξου είναι αγώνας. Ο απόστολος Παύλος προτρέπει τον μαθητή του Τιμόθεο με αυτά τα λόγια: «Αγωνίζου τον καλόν αγώνα της πίστεως, επιλαβού της αιωνίου ζωής, εις ην και εκλήθης και ωμολόγησας...» (Α' Τιμ. 6,12), ενώ σε άλλο μέρος ενισχύοντας τον στον πνευματικό του αγώνα του λέγει: «συ ουν κακοπάθησον ως καλός στρατιώτης Ιησού Χριστού. Ουδείς στρατευόμενος εμπλέκεται ταις του βίου πραγματείαις, ίνα τω στρατολογήσαντι αρέση» (Β' Τιμ. 2,3). Η αλήθεια της πίστης ας γίνει αγώνας για τη ζωή.
* Η κ. Κωνσταντίνα Αρκουμάνη, είναι φοιτήτρια στο τμήμα ποιμαντικής και κοινωνικής θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης